De duurste fout aller tijden: Lehman failliet laten gaan

JAAP VAN DUIJN

Een jaar na Lehman Wat de economische wetenschap anders maakt dan natuurkunde of scheikunde, is dat er weinig tot geen ruimte is voor proeven en experimenten. Op het microvlak lukt het nog wel om bijvoorbeeld de reacties van personen op verschillende beleidsimpulsen te meten, maar in de macro-economie moeten we de gebeurtenissen nemen voor wat ze zijn. We kunnen de klok niet een jaar terugdraaien en kijken wat er was gebeurd als de overheid een heel andere maatregel had genomen dan ze feitelijk deed. Zo zullen we nooit weten hoe de wereldeconomie er nu zou hebben voorgestaan als de Amerikaanse minister van Financiën, Henry Paulson, op 15 september 2008 niet had besloten om de zakenbank Lehman Brothers failliet te laten gaan, maar om die te redden. Was de Amerikaanse kredietcrisis dan ook ontaard in de diepste en de meeste landen omvattende economische recessie sinds de jaren dertig? Of hadden we dan in die maand september alleen maar langs de rand van de afgrond gelopen zonder erin te vallen? We zullen het nooit weten, net zomin als we ooit zullen weten wat er gebeurd was als Alan Greenspan veel eerder dan in 2004 de rente was gaan verhogen. Misschien was er dan minder geleend, was de Amerikaanse huizenmarkt niet oververhit geraakt en waren de hypotheekbanken ook niet in de problemen gekomen. Persoonlijk geloofde ik altijd dat de miljoenen die dagelijks beslissingen nemen over werken, consumeren, produceren en investeren, gezamenlijk de dynamiek van een economie bepalen. In goede tijden neemt het optimisme toe en worden mensen overmoedig, terwijl in slechte tijden mensen de neiging hebben de toekomst door een te sombere bril te bekijken. Door die golven van optimisme en pessimisme wordt er in goede tijden te veel geïnvesteerd en gefinancierd en in slechte tijden juist te weinig. Daardoor ontstaan economische cycli en omdat menselijk gedrag niet echt verandert, zijn er al conjunctuurbewegingen zo lang er markteconomieën zijn. Gelukkig zijn er aan beide uiteinden van het sentimentspectrum ook altijd correctiemechanismen. De beurs is zo'n correctiemechanisme: lang voor de conjuncturele top bereikt is beginnen beleggers al te verkopen en lang voor de bodem bereikt lonken de lage waarderingen alweer. Inflatie en daarop reagerend monetair beleid is een ander correctiemechanisme. Maar na 15 september 2008 ben ik aan dat beeld van de economie, als een supertanker, die wel bij te sturen valt, maar toch vooral zijn eigen weg gaat, gaan twijfelen. Ik weet, er zijn er die nu claimen alles goed voorspeld te hebben, maar de meesten van hen zijn permanent pessimistisch en zullen dat ook altijd blijven. De werkelijkheid is dat er na de Tweede Wereldoorlog diverse situaties zijn geweest waarbij het met de economie helemaal fout had kunnen aflopen, maar dat niet gebeurde. Zo werd na de krach van 19 oktober 1987 een wereldwijde recessie voorspeld, maar die kwam helemaal niet. Gedurende de Azië-crisis van 1997/98 werden door experts vele jaren van rampspoed voorzien, maar de Aziatische landen herstelden zich wonderbaarlijk snel en de crisis was snel vergeten. Maar na 15 september 2008 liep het allemaal anders. Op haast alle economische grafieken schoten de lijnen plotseling recht naar beneden. Was het de schuld van Paulson, of was de supertanker deze keer hoe dan ook op de klippen gelopen? We zullen het nooit weten. bron: DFT